SPISANE DAWNIEJ I DZIŚ

Pierwsza chasydzka alija

Chasyd AlijaPierwsza chasydzka alija ( "odrodzenie" - imigracji do Ziemi Świętej) - żydów, prowadzonych przez Rabina Menachema Mendla z Witebska, Rabina Abrahama z Kaliska i Rabina Isroela z Polocka, dotarli do Ziemi Świętej dnia 5 Elul 5537 roku od stworzenia (1777r. ). Byli to uczniowie Drugiego Przywódcy Ruchu Chasydzkiego, Rabina, Dow Ber  "Maggid z Międzyrzecza"  (który zmarł pięć lat wcześniej) i współpracownicy Rabina Schneura Zalmana z Ladów, założyciela Chabadu. Początkowo Rabin Zalman Schneur był częścią grupy; ale kiedy cała grupa dotarła do miasta Mohiliew na rzece Dnester, Rabin Menachem Mendel, którego Rabin Zalman Schneur uznawał za swojego nauczyciela i mentora, po przejściu przez Maggid, polecił mu pozostać, aby przewodniczyć chasydzkiej społeczności na Białorusi i Litwie. Rabin Zalman Schneur zachował bliskie więzi z osadnikami na Ziemi Izraela, podejmując wszelkie starania by zbierać fundusze na rzecz nowych osadników Erec Izrael, ich wsparcie.

 

DrukujEmail

Żydowskie nazwiska

NazwiskaW czasach starożytnych Żydzi nie mieli nazwisk, wystarczały ich imiona powiązane z imieniem matki / ojca ‚za pomocą’ słowa „ben” (syn) bądź „bat” (córka), czasem też - przezwiska. Było tak zresztą wśród innych narodu Bliskiego Wschodu.

Skąd więc pojawiły się żydowskie nazwiska? Co wspólnego ze sobą mają takie nazwiska, jak np Kohen a Lewin, Szuster a Sandler ?

Każdy szanujący się Żyd powinien był pamiętać imiona swoich przodków co najmniej do siódmego pokolenia wstecz. Ponieważ imiona dość często powtarzały się, dla większej konkretyzacji były wykorzystywane miejsca - orientacja geograficzna, np HaRomi, czyli z Rzymu lub Jeruszalmi, czyli z Jerozolimy. Wykorzystywane też były nazwy wykonywanych zawodów, by wskazać konkretną osobę, np Sandalar od Sandler - szewc, Sofer 0d pisarz, czy też piszący etc.

Poza tym mieli Żydzi przezwiska, jak Szapiro - szlachetny, sprawiedliwy, czy też Joffe - ładny; nieraz dodawano jakieś szczegóły, znaki rozpoznawcze.

Dopiero pod koniec XVII stulecia  do imion Żydów zaczęto dodawać nazwiska. W roku 1787 Cesarz Austriacki Jozef II uchwalił rozporządzenie, według którego wszyscy Żydzi powinni byli posiadać nazwiska, które się dziedziczyło od rodziców. Wtedy też pojawiły się „machlojki”, urzędnicze przekupstwa - za dźwięczne, „ładne”, „szlachetnie brzmiące” nazwiska urzędnicy trzeba było płacić, inaczej dostawało się nazwisko „byle jakie”, jak np Krautkopf (głowa kapuściana) lub Oksenszwanc (byczy ogon).

Obecnie najbardziej rozpowszechnionymi (statystycznie) żydowskimi nazwiskami są Kohen oraz Lewi. Kohen - od kapłan Świątyni. Lewi - „prawi ręka” kohena. Godności te były dziedziczone po ojcu, więc nazwiska zaczęto postrzegać przez inne narody jako pseudonim / przydomek rodzinny. 

Od Kohenów i Lewi powstały pochodne nazwiska: Kogan, Kon, Kan, Lewin, Lewiatan itd. Do tejże grupy należy nazwisko Kac (od kohen-cedek)

Istotna część nazwisk żydowskich ma pochodzenie „geograficzne”, np; Litwin, Litwak, Polak, Landau, Deicz (od Niemcy) etc.

Żydowskie nazwiska powstawały też od imienia ojca lub matki , ale również od nazw wykonywanych zawodów zawodów.

Gdy mowa też o czystej tradycji żydowskiej etymologii nazwisk, są to nazwiska-skróty z „zakodowaną w nich informacją pochodzenia.

Na przykład, nazwisko Zack oznacza "Zara Kadosh", czyli "święte nasienie", nazwisko Boris - skrót od "moreny Raben Shlomo Kluger", co tłumaczy się jako "naszego nauczyciela, pana naszego Salomon Mądry", nazwa Roszal - skrót od " rabin Szlomo Luria. „

Dość częste też nazwiska „ozdobne” lub „dekoracyjne”. Zazwyczaj są one utworzone z korzeniami języka niemieckiego lub jidysz. Są to nazwiska „złote” : Gol’dbaum (złote drzewo), Goldstein (złoty kamień) itd,; nazwiska od słowa "róża" (Rose) - Rosenbaum (palisander), Rosenblum (różowy kwiat). Ale takie „ozdobne nazwiska ‚zdobyć’ nie było łatwo, często to było po prostu „droga inwestycja”.

Bogata jest historia i świat nazwisk żydowskich.

DrukujEmail

Purim Hebron

purimhebron 04Spośród „szczególnych” Purim obchodzonych przez przez niektóre środowiska żydowskie na przestrzeni roku dla upamiętnienia niegdysiejszego cudu, istnieje również Purim które Żydzi sefardyjscy  z Hebronu obchodzą dnia czternastego tewet. Historyczne szczegóły tego zdarzenia są ukryte w mrokach odległej przeszłości….

Oni wiedzieli, że tylko Cud może im pomóc; zdecydowali się prosić  o pomoc Praojców pochowanych w Ma'arat HaMachpela.

Gdy Hiszpania wygnała wszystkich swoich Żydów w czasie Inkwizycji, spora grupa wygnańców osiedliła się w Hebronie. Rządził tam wówczas despotyczny gubernator-pasza, który nienawidził Żydów. Nieustannie szukał możliwości, aby prześladować swoich żydowskich poddanych i wyłudzać od nich pieniądze, inne dobra.

Pewnego zimowego dnia, gubernator wezwał przywódców społeczności żydowskiej i orzekł stanowczo: „Nakładam na wszystkich Żydów podatek w wysokości stu tysięcy syklów złota. Całość ma być dostarczona do mnie pod koniec tego miesiąca. Jeżeli nie dostarczycie, zniszczę was wszystkich!”

Nie było realnej możliwości zebrania takiej ogromnej kwoty,  wtedy Żydzi zwrócili się do modlitwy i postu. Każdego dnia gromadzili się w synagodze, gdzie gorąco modlili się do Boga jedynego, by pomógł im w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa.

Zbliżał się wyznaczony termin złożenia daniny przed paszą,  ale pomimo wielkich starań, Żydzi wciąż nie zgromadzili wyznaczonej kwoty. Wiedzieli, że tylko Cud może im pomóc. Wtedy grupa żydowskich starszyzn - liderzy społeczności żydowskiej Hebronu postanowili wystąpić z prośbą do Patriarchów - Abrahama, Isaaka i Jakuba pochowanych  w Ma'arat HaMachpel, w Hebronie. To był ich ostatni gest rozpaczy, musieli działać! Po spełnieniu micwy oczyszczenia w mykwie, napisali „petycje” do Patriarchów z prośbą o wstawiennictwo u Wszechmogącego. Ale na rozkaz gubernatora, miejsce pochówku Patriarchów było strzeżone, nie mogli  tam wejść. Jak więc mogli dostarczyć swoją „petycję”? Postanowili przekupić strażnika przy bramie, przeznaczając na to sporą sumę pieniędzy. Udało się! Petycja została dostarczona bezpośrednio w miejsce pochówku Praojców.

Tej nocy pasza długo nie mógł zasnąć, już czekał na dużą daninę od Żydów, którą mieli mu dostarczyć następnego dnia. Nagle trzy postacie pojawiły się przed nim. Trzej starcy o świetlistych obliczach, z białymi brodami.  "Jeśli twoje życie jest ci drogie - rzekli do niego - wyciągnij ze swojego sejfu i oddaj nam tyle złota, ile kazałeś zebrać Żydom, jako daninę dla siebie.” Śmiertelnie przestraszony, gubernator zwlókł  się z łóżka i otworzył swój skarbiec. Jego palce drżące odliczyły sto tysięcy syklów złota. Umieścił to w dużej skrzyni i podał ją starcom, prosząc ich o zlitowanie się nad nim. Starcy zniknęli z pieniędzmi, zaś uspokojony gubernator zasnął, zapominając o pieniądzach i o całym zdarzeniu, które uznał za straszny sen.

Następnego dnia rano pasza w otoczeniu swoich żołnierzy udał się po pieniądze do społeczności żydowskiej, do synagogi. Żydzi byli przerażenie ze strachu, ale nagle jeden człowiek zauważył skrzynię w kącie wielkiej synagogi, wskazał na nią żołnierzom gubernatora. Żołnierze zbliżyli się do skrzyni i otworzyli ją. Zdziwieni zobaczyli tam górę złotych monet - przeliczyli, to była dokładnie ta kwota, którą żądał gubernator. Z trudem unieśli skrzynię i opuścili synagogę.

Żydzi odetchnęli z ulgą. Cud się ziścił ! 

Tego dnia  Abraham, Izaak i Jakub przyszli na ratunek społeczności żydowskiej z Hebronu.

W pamięć tego zdarzenia dzień, Czternasty Tewet  jest obchodzony (przeważnie przez Żydów Sefardyjskich) jako święto - „Purim Hebron” - dzień Cudu.

 

(słowo „purim" z dosłownym tłumaczeniu z języka hebrajskiego oznacza „losy”)

DrukujEmail

Samuel Eidels - MaHaRSZA

MAHARZAMaHaRSZA - Samuel Eidels (1555 - 1631) ( hebr : שמואל אליעזר הלוי איידלס) - był znanym rabinem i talmudystą, wybitnym krzewicielem nauk Tory. 

Odszedł dnia 5 Kislew.

Rabin Szmuel jest autorem powszechnie znanych komentarzy do Talmudu oraz jego fundamentalnych komentarzy napisanych przez Rasziego i Tosfota.

Samuel Eidels (1555 - 1631) ( hebr : שמואל אליעזר הלוי איידלס) napisał komentarze do Talmudu, Chidduszei Halachot.
Rabin Eidels jest również znany jako Samuel Eidels - MaHaRSZA (מהרש"א, hebrajski skrót od "Nasz nauczyciel, Rabin Szmuel Eidels”).
Samuel Eidels urodził się w Krakowie, zmarł w Osrogu (Ukkraina).
Jego ojciec, Jehuda był talmudystą; oboje rodzice pochodzili z rodzin rabinicznych - matka Gitel była kuzynką Rabina Jehuda Loew, Maharala z Pragi.
Ożenił się z córką Edel Lifschic (z Poznania) i Mosze Lifschic, Rabina Brisk. Po ślubie przeniósł się do Poznania i założył tam jesziwę.
Przez dwadzieścia lat wszystkie koszty prowadzenia jesziwy opłacała jego teściowa - matka żony. W uznaniu dla jej ogromnego wsparcia przyjął jej nazwisko.
MaHaRSZA pełnił funkcję rabina we wspólnotach żydowskich: Chełm , Lublin i Ostrogu (Ukraina).
Eidels działał również w Sejmie Czterech Ziem .
Komentarze Rabina Samuela stały się na tyle znane i cenione, że są obecne we wszystkich podstawowych wydaniach Talmudu, i są uważane za „literaturę obowiązkową" dla wszystkich badaczy Talmudu.

 

DrukujEmail

Jesziwa Tomchei T'mimim

Jesiwa T TW niedzielę dnia 15 Elul w carskiej Rosji została założona uczelnia Tomchei Temimim Założona (1897) - studia Talmudyczne i Chassidut

Jesziwa "Tomchei Temimim Lubawicz”, jako pierwsza zintegrowała, były „ujawnione” części Tory (Talmudu i Halachahy) oraz ezoteryczne nauki chasydyzmu w formalnym programie studiów. Założycielem jesziwy był Piąty Rebbe Chabad Lubawicz, Rabina Szolom DovBer Schneerson (Rebbe Rashab).

W 1917 roku, wkrótce po rewolucji bolszewickiej każdy rodzaj formalnej edukacji żydowskiej został zakazany przez nową władzę komunistyczną. Na początku zajęcia w Jesziwie odbywały się w trybie nielegalnym (podziemnym), nauczycielom groziły surowe kary: wyroki dziesięciu lub więcej lat katorgi na Syberii, albo rozstrzelanie przez pluton egzekucyjny. Dziesiątki młodych rabinów zapłacili najwyższą cenę za to, że działali na rzecz przetrwania judaizmu w Związku Radzieckim.

Gdy Rabin Joseph Isaac Schneerson (Rebe Rajac) był zmuszony opuścić Związek Radziecki w 1927 roku, za jego sprawą nastąpiło odrodzenie Jesziwy,  przywrócono jej działalność w Warszawie, a później w Otwocku (w 1936 roku). 

Dnia 15 Elul 5705 roku Rebbe, Rabin M.M. Schneerson napisał w swoim dzienniku HaJom Jom:

„Jesziwa Tomchei T'mimim  w niedzielę, dnia 15 Elul 5657 roku (1897).

Rozpoczęcie studiów w Talmudycznych oraz Chassidus było w środę, 18 Elul, 5657 (1897).

W wieczór wigilijny Simchat-Tora, w 5659 (1898), po hakafot ojciec ogłosił: „Jesziwa będzie się nazywała Tomchei T'mimim, a studenci, którzy tam studiują i  godnie reprezentują ducha uczelni mają być nazywane t’mimim.”

Obecnie Jesziwa Tomchei T'mimim - to sieć uczelni na całym świecie. Główna siedziba znajduje się w Nowym Jorku, Brooklin, 770 Eastren Parkway. Zajęcia, studia odbywają się od 7:30 rano do 9:45 wieczór, w tym są nauki Tory, Talmudu, Chassidut, Kabbały. Studenci mają też zapewnione posiłki. W ciągu dnia odbywają się też modlitwy: Szacharit, Mincha, Ma’ariw.

DrukujEmail

Więcej artykułów…